حبوبات بعد از غلات دومین منبع غذایی بشر است و در کشور ما نیز بعد از گندم عمده ترین غذای مردم را تشکیل می دهد. مقدار پروتئین آن تا 4 برابر غلات و 10تا 20 برابر گیاهان غده ای است (مجنون حسینی، 1372).گالجر و بیکســون (Galger and Bicson, 1998) دلیل کاهش عملکرد لوبیا در اثر افزایش تراکم بوته در واحد سطح را، کمبود نور در جامعه گیاهی دانستند. فاصله ردیف کاشت و فاصله بوته روی ردیف کاشت تعیین کننده فضای رشد قابل استفاده هر بوته و در نتیجه عملکرد قابل حصول است (سرمدنیا و کوچکی، 1368). دانکن و همکاران (Dancan et al, 1986) اظهار داشتند که بر اثر افزایش تراکم بوته در واحد سطح وزن خشک بوته در مترمربع افزایش، اما وزن خشک تک بوته کـاهش می یابد. هالیدی (Hallidy, 1996) مقــالات متعددی را خلاصه و تاکید نمود که عملکرد هر بوته با افزایش تعداد بوته کاهش می یابد. دریک بررسی تراکم 30 بوته در مترمربع با فاصله ردیف 50 سانتی متر برتری قابل ملاحظه ای نسبت به سایر فواصل از نظر صفات مورد بررسی نشان داد (یزدی صمدی و پیغمبری، 1367). ماک (Mack, 1986) گزارش نمــود که با افزایش تراکم در لوبیا دو خصوصیت موثر در تعداد کل غلاف یعنی تعداد ساقه در گیاه و تعداد غلاف در گره به طور نسبی کاهش می یابد.

به منظور تعیین بهترین فاصله بین ردیف و تراکم کاشت آفتابگردان رقم لاکومکا، آزمایشی در 15 اردبیهشت ماه سال 1387 در مرکز تحقیقات کشاورزی مازندران به صورت کرت های خرد شده با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار اجرا شد. سه فاصله ردیف کشت 50، 60 و 70 سانتی متر به عنوان عامل اصلی و چهار تراکم کاشت 60، 70، 80 و 90 هزار بوته در هکتار به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد صفات درصد مغز به کل دانه و شاخص برداشت تحت فاکتور فاصله ردیف و صفات وزن خشک ساقه در هکتار، درصد مغز به کل دانه، عملکرد روغن، عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه تحت فاکتور تراکم بوته اختلاف معنی داری را نشان دادند، به طوری که بیشترین درصد مغز به کل دانه (73.7 درصد) و شاخص برداشت (41.82 درصد) تحت فاصله ردیف 70 سانتی متر و بیشترین وزن خشک ساقه در هکتار (3862.57 کیلوگرم در هکتار)، درصد مغز به کل دانه (73.14 گرم)، عملکرد روغن (2134.44 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد بیولوژیک ( 14315.23کیلوگرم در هکتار) و عملکرد دانه ( 5688.34کیلوگرم در هکتار) تحت تراکم 90 هزار بوته در هکتار حاصل شدند. بنابراین در این بررسی فاصله ردیف 70 سانتی متر و تراکم 90 هزار بوته در هکتار به عنوان بهترین سطوح فاکتورها معرفی می گردند.

به منظور بررسی تاثیر تراکم کاشت (آرایش کاشت) بر عملکرد، اجزا عملکرد و بعضی صفات مورفولوژیکی آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار در مزرعه آموزشی و پژوهشی دانشکده کشاورزی گنبد اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل فاصله ردیف های کشت 30، 45 و 60 سانتی متر با فاصله بوته های روی ردیف 5،7.5  و 10 سانتی متر بود. عملیات برداشت هنگامی که غلاف ها سبز روشن و دارای دانه های نرم و تازه پر شده، بودند؛ با دست انجام شد. به هنگام برداشت نهایی از هر کرت ده بوته بعد از حذف حاشیه ها به طور تصادفی انتخاب و از آنها برای تعیین اجزا عملکرد (تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف) و مشخصات مورفولوژیکی (ارتفاع و تعداد شاخه های جانبی) استفاده شد. نتایج نشان داد اثر تراکم بر عملکرد و اجزا عملکرد معنی دار نبود. اثر فاصله بوته ها بر تعداد شاخه های جانبی در سطح 5 درصد معنی دار بود و بیشترین تعداد شاخه های جانبی در فاصله ردیف 10 سانتی متر حاصل شد. حداکثر عملکرد سبز دانه در آرایش کاشت فاصله ردیف 30 سانتی متر و فاصله بوته 10 سانتی متر به میزان12.1  تن در هکتار به دست آمد.

این آزمایش به منظور بررسی اثر تراکم و فاصله ردیف بر رشد و عملکرد گندم در شرایط دیم و خاک شور با بکارگیری چهار تراکم 125، 250، 375 و 500 بوته در مترمربع از گندم رقم کوهدشت، دو فاصله ردیف 12.5 و 25 سانتی متر و آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در منطقه انبار الوم در سال زراعی 1388-1387 انجام شد. نتایج نشان داد شاخص سطح برگ در مرحله ساقه رفتن در فاصله ردیف 12.5 سانتی متر بیشتر بود، از فاصله ردیف 25 سانتی متری برخلاف مرحله ساقه رفتن، در مرحله گلدهی شاخص سطح برگ در فاصله ردیف 25 سانتی متر بیش از فاصله ردیف 12.5 سانتی متر بدست آمد. افزایش فاصله ردیف سبب کاهش تعداد ساقه در بوته و افزایش ارتفاع آن شد، ولی بر تعداد ساقه بارور در بوته تاثیری نداشت. همچنین مقدار ماده خشک و عملکرد دانه در واحد سطح در فاصله ردیف های 25 سانتی متر حدود 11 درصد بیشتر از فاصله ردیف های 12.5 سانتی متر بود. افزایش تراکم بوته، سبب افزایش مقدار ماده خشک در واحد سطح شد. همچنین عملکرد دانه در تراکم های 250 و 375 بوته نسبت به تراکم 125 بوته در مترمربع، به ترتیب حدود 30 و 48 درصد افزایش یافت، اما افزایش تراکم از 375 به 500 بوته در مترمربع تاثیر معنی داری بر عملکرد دانه نداشت. برهمکنش تراکم و فاصله ردیف نشان داد که در همه تراکم ها، مقدار ماده خشک، وزن هزار دانه و شاخص برداشت در فاصله ردیف 25 سانتی متر، بیش از فاصله ردیف 12.5 سانتی متر است، به طورکلی فاصله ردیف 25 سانتی متر، بدون کاهش تعداد ساقه بارور در بوته، سبب کاهش تعداد ساقه در بوته شد و در مقابل ارتفاع بوته، مقدار ماده خشک، شاخص برداشت و عملکرد دانه را افزایش داد.